आलोचना देशविरोधी होइन — जिम्मेवार नागरिकको धर्म के हो?

कुनै सरकारी निर्णयमा प्रश्न उठाउनेबित्तिकै, धेरैजसो ठाउँमा एउटै प्रतिक्रिया आउँछ — "तिमी देशको विरोधी हौ" वा "तिमी फलानो पार्टीको विरोधी हौ।" यसै गरी, कसैले सरकारको काममा तारिफ गर्‍यो भने पनि उसलाई "चाकडी गर्ने" भनेर व्यंग्य गरिन्छ। यी दुवै प्रतिक्रियाले असली प्रश्न — जनताको जीवनमा वास्तवमा के असर पर्‍यो — बिर्साइदिन्छ।

समस्या कहाँ छ?

नेपालमा प्रायः राजनीतिक कुरा गर्दा हामी व्यक्ति वा पार्टीमा फस्छौं, काम र नीतिमा होइन। यसले गर्दा, राम्रो काम भएपनि पार्टी मन नपरेर आलोचना गरिन्छ, र गलत काम भएपनि पार्टी मन परेर मौन बसिन्छ। यो सोचले न देशको भलो हुन्छ, न नागरिकको।

आलोचना र विरोध बीचको फरक

यहाँ बुझ्नुपर्ने महत्वपूर्ण कुरा के हो भने, आलोचना र विरोध उस्तै होइनन्। आलोचना भनेको काम, नीति, र नतिजामा तथ्यमा आधारित प्रश्न सोध्नु हो। यसले सुधारको बाटो खोल्छ। विरोध भनेको प्रायः व्यक्तिगत आक्रमण, गाली, वा अफवाहमा आधारित हुन्छ, जसले न सुधार ल्याउँछ, न समाधान दिन्छ।

लोकतन्त्रमा नागरिकले प्रश्न सोध्ने अधिकार राख्छ, र यो अधिकार नै वास्तवमा जिम्मेवारी हो। सरकारले राम्रो काम गर्‍यो भने राम्रो भन्न सक्नुपर्छ। गलत काम गर्‍यो भने गलत पनि भन्न सक्नुपर्छ — यो कुनै एक पार्टीको मात्र मापदण्ड होइन, जुनसुकै पार्टी सत्तामा भए पनि उस्तै लागू हुनुपर्छ।

नेपाली सन्दर्भमा एउटा उदाहरण

कल्पना गरौं — कुनै ठाउँमा सडक निर्माण भयो र राम्रो काम भयो। यस्तो अवस्थामा नागरिकले खुलेर तारिफ गर्नुपर्छ, किनभने यो सही हो। तर त्यही बजेटबाट अर्को ठाउँमा काम अधुरो रहृयो वा गुणस्तरहीन भयो भने, नागरिकले प्रश्न सोध्ने अधिकार पनि उत्तिकै छ — बजेट कहाँ खर्च भयो? काम किन रोकियो? यो प्रश्न सोध्नु देशविरोधी होइन, बरु यो नै जिम्मेवार नागरिकको काम हो।

यदि हामीले राम्रो काम मात्र देख्यौं र गलत काममा चुप लाग्यौं भने, त्यो चाकडी हुन्छ। यदि हामीले सधैं विरोध मात्र गर्‍यौं र राम्रो काम पनि नराम्रो देख्यौं भने, त्यो पनि नाइन्साफी हो। सन्तुलन नै असली नागरिक धर्म हो।

जिम्मेवार नागरिकको रूपमा के गर्न सकिन्छ?

पहिलो: कुनै पनि निर्णय वा काम हेर्दा "यसले जनताको जीवनमा के असर पार्‍यो?" भन्ने प्रश्न सोध्ने बानी बसाल्नुहोस्, पार्टी हेरेर होइन।

दोस्रो: तथ्यमा आधारित रहेर कुरा गर्नुहोस्। अफवाह वा unverified जानकारीको आधारमा राय नबनाउनुहोस्।

तेस्रो: असहमति जनाउँदा पनि सम्मानपूर्वक जनाउनुहोस्। व्यक्तिगत आक्रमणले समस्या समाधान गर्दैन, नीति र काममा केन्द्रित प्रश्नले मात्र सुधार ल्याउँछ।

निष्कर्ष

देशको भलो चाहनु भनेको सधैं मौन बस्नु होइन, र सधैं विरोध गर्नु पनि होइन। राम्रो काममा साथ दिने, गलत काममा प्रश्न सोध्ने — यही नै जिम्मेवार नागरिकको पहिचान हो। हामी सबैले यो सन्तुलित दृष्टिकोण अपनायौं भने, राजनीतिक छलफल पनि स्वस्थ बन्छ, र देश पनि अगाडि बढ्छ।